Een stille vennoot stelt kapitaal beschikbaar aan een vennootschap en deelt mee in de winst, maar blijft volledig buiten de dagelijkse bedrijfsvoering. Die combinatie maakt de constructie aantrekkelijk voor investeerders die risico willen beperken. De juridische vorm die daarvoor wordt gebruikt, is de commanditaire vennootschap (cv), niet de vennootschap onder firma (vof).
Verschil tussen een cv en een vof
In een gewone vof zijn alle vennoten beherend en daarmee op grond van artikel 18 WvK hoofdelijk aansprakelijk voor de verbintenissen van de vennootschap. Dat betekent dat schuldeisers iedere vennoot volledig kunnen aanspreken, ook voor schulden die al bestonden vóór zijn toetreding, zoals de Hoge Raad op 13 maart 2015 bevestigde.
Een cv werkt anders. De cv kent twee soorten vennoten: de beherende vennoot, die beslissingen neemt en volledig aansprakelijk is, en de stille vennoot, die uitsluitend als investeerder participeert. Een cv heeft minimaal één beherend en één stil vennoot nodig. De stille vennoot wordt ook wel commanditaire vennoot genoemd.
Zowel een vof als een cv komt tot stand door een overeenkomst tussen de vennoten en wordt ingeschreven in het handelsregister van de KvK. Een notariële akte is voor geen van beide verplicht.
Wat een stille vennoot wel en niet doet
De rol van de stille vennoot is nadrukkelijk financieel. Hij stelt geld of vermogen beschikbaar en deelt vervolgens mee in de winst en de groei van de onderneming. De exacte winstverdeling wordt contractueel vastgelegd. Omdat hij mede-eigenaar is, loopt hij het risico zijn inbreng te verliezen als de cv slecht presteert of failliet gaat.
Wat de stille vennoot niet mag, is evenzo duidelijk omschreven. Artikel 20 lid 2 WvK verbiedt hem daden van beheer te verrichten, en dat geldt ook wanneer hij daarvoor een volmacht heeft gekregen. Hij treedt niet naar buiten namens de vennootschap en neemt geen beslissingen over de bedrijfsvoering.
Bij Leidinggevers.nl zien we dat dit beheersverbod in de praktijk soms lastig te interpreteren is. Het stellen van vragen, meedenken over strategie of het ontvangen van periodieke rapportages valt in het algemeen buiten het beheersverbod. Feitelijk tekenen voor transacties of naar buiten treden als vertegenwoordiger van de cv valt er duidelijk binnen.
Aansprakelijkheid van de stille vennoot
De beperkte aansprakelijkheid is het grootste voordeel van de stille vennotenconstructie. Op grond van artikel 20 lid 3 WvK is de aansprakelijkheid beperkt tot het bedrag dat de stille vennoot heeft ingebracht of nog moet inbrengen, zolang hij het beheersverbod naleeft. Schuldeisers kunnen geen aanspraak maken op zijn privévermogen.
Die bescherming vervalt zodra het beheersverbod wordt overtreden. Artikel 21 WvK bepaalt dat een stille vennoot die zich toch met het beheer bemoeit of naar buiten treedt als vennoot, hoofdelijk verbonden wordt voor alle schulden en verbintenissen van de vennootschap. De sanctie is daarmee ingrijpend.
De Hoge Raad nuanceerde deze regeling op 29 mei 2015: de rechter mag de sanctie matigen als die in onevenredige verhouding staat tot de aard en ernst van de schending. Toch is het verstandig het beheersverbod strikt na te leven, want ook een matiging leidt tot meer aansprakelijkheid dan de stille vennoot oorspronkelijk voor ogen had.
Inschrijving, UBO-register en belastingen
Bij de inschrijving van een cv in het handelsregister worden de stille vennoten niet bij naam vermeld. Alleen het aantal stille vennoten en de totale inbreng worden geregistreerd. Wijzigt het aantal stille vennoten of de hoogte van de inbreng, dan moet dat worden doorgegeven aan de KvK. Wijzigingen die alleen de onderlinge verhouding betreffen, worden vastgelegd in het contract tussen de vennoten.
Toch is anonimiteit niet altijd gewaarborgd. Een stille vennoot die meer dan 25% van de stemmen heeft of feitelijke zeggenschap uitoefent, moet als uiteindelijk belanghebbende worden opgenomen in het UBO-register. Dat register is bedoeld om inzicht te geven in wie er achter een onderneming zit.
Voor de inkomstenbelasting is de stille vennoot geen ondernemer en hoeft hij geen ondernemersaangifte te doen. Toch biedt de constructie fiscale voordelen. De stille vennoot heeft recht op bepaalde belastingvoordelen voor investeringen, zoals willekeurige afschrijving en investeringsaftrek. Welke regelingen van toepassing zijn, hangt af van de specifieke situatie en de wijze waarop de inbreng is vormgegeven.
Het contract als fundament
Een cv staat of valt met een goed opgesteld vennootschapscontract. Daarin worden in ieder geval de volgende zaken geregeld:
- De hoogte en aard van de inbreng van de stille vennoot
- De verdeling van de winst tussen beherend en stil vennoot
- De voorwaarden waaronder de cv eindigt
- De rechten van de stille vennoot op informatie over de financiële gang van zaken
Dat laatste punt verdient aandacht. De stille vennoot heeft er belang bij te weten hoe zijn investering presteert, maar moet tegelijk voorzichtig zijn dat zijn betrokkenheid niet als beheer wordt uitgelegd. Een goed contract maakt dit onderscheid expliciet en geeft de stille vennoot het recht op periodieke rapportages zonder dat hij daarmee het beheersverbod schendt.
Op Leidinggevers.nl adviseren we ook aandacht te besteden aan de situatie bij overlijden of uittreding van een der vennoten. Zonder contractuele afspraken hierover kan de cv in een lastige positie komen. Een duidelijke exitregeling voorkomt discussie op het moment dat die het minst welkom is.
Faillissement en de stille vennoot
Gaat de cv failliet, dan raakt de stille vennoot zijn inbreng kwijt. Verdere privéaansprakelijkheid bestaat er in beginsel niet, zolang het beheersverbod is nageleefd. De Hoge Raad bevestigde op 6 februari 2015 dat het faillissement van een vennootschap onder firma niet automatisch het faillissement van de vennoten meebrengt. Voor de stille vennoot, die al een beperktere aansprakelijkheidspositie heeft, is dat uitgangspunt des te relevanter.
Dat het verlies van de inbreng een reëel risico is, mag niet worden onderschat. De stille vennoot is mede-eigenaar van de cv en deelt daarmee in zowel de winst als het verlies. Een zorgvuldige beoordeling van de onderneming vóór toetreding en heldere afspraken in het contract zijn de beste bescherming tegen onaangename verrassingen.


