Toetsingsinkomen bepaalt hoeveel toeslag je krijgt

wat is toetsingsinkomen

Het toetsingsinkomen is het inkomen dat de Belastingdienst gebruikt om te bepalen of je recht hebt op toeslagen en hoe hoog die toeslagen zijn. Het gaat om een wettelijk vastgesteld bedrag dat niet hetzelfde is als je brutoloon of nettoloon. Wie toeslagen aanvraagt of ontvangt, moet begrijpen hoe dit bedrag tot stand komt, want een kleine overschrijding kan grote financiële gevolgen hebben.

Hoe het toetsingsinkomen wordt berekend

Het toetsingsinkomen is gelijk aan het verzamelinkomen, dat bestaat uit de opgetelde inkomsten uit box 1, box 2 en box 3 van de inkomstenbelasting. Box 1 bevat inkomen uit werk en woning, box 2 bevat inkomen uit aanmerkelijk belang, en box 3 bevat het voordeel uit sparen en beleggen.

In de meeste gevallen is het verzamelinkomen voldoende om het toetsingsinkomen te bepalen. Soms komen er correcties bij, bijvoorbeeld als je belastingvrijgesteld inkomen uit het buitenland ontvangt of bepaalde aftrekposten hebt die het verzamelinkomen verlagen maar niet meetellen voor het toetsingsinkomen.

Het gaat altijd om het inkomen van het toeslagjaar zelf, niet van het jaar ervoor. De Belastingdienst maakt tussentijds een schatting op basis van de meest recente aangifte, maar stelt het definitieve toetsingsinkomen pas vast na de belastingaangifte over dat jaar.

Partnerinkomen telt mee

Heb je een fiscale partner, dan telt zijn of haar inkomen volledig mee bij het berekenen van het toetsingsinkomen voor toeslagen. De Belastingdienst kijkt bij de meeste toeslagen naar het gezamenlijke toetsingsinkomen van beide partners samen.

Dit heeft praktische gevolgen. Stel dat jij € 22.000 verdient en je partner € 18.000, dan is het gezamenlijke toetsingsinkomen € 40.000. Bij een toeslag met een inkomensgrens van € 38.000 zou je daarmee net buiten de boot vallen, terwijl je op basis van alleen jouw eigen inkomen nog recht zou hebben gehad.

Fiscaal partnerschap ontstaat automatisch als je getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap hebt. Ook samenwoners die aan bepaalde voorwaarden voldoen, zoals een gezamenlijk kind of een notarieel samenlevingscontract, worden als fiscale partners beschouwd.

Inkomensgrenzen per toeslag

Elke toeslag heeft zijn eigen inkomensgrens. Overschrijd je die grens, dan vervalt het recht op die toeslag volledig. De grenzen worden elk jaar aangepast en zijn afhankelijk van je persoonlijke situatie, zoals wel of geen partner en het aantal kinderen.

Een overzicht van de meest voorkomende grenzen in 2024:

  • Zorgtoeslag voor een alleenstaande: tot circa € 37.496
  • Zorgtoeslag voor partners samen: tot circa € 47.368
  • Huurtoeslag: inkomensgrens ligt rond € 31.000 voor alleenstaanden onder de AOW-leeftijd
  • Kindgebonden budget: de hoogte loopt af naarmate het inkomen stijgt, en vervalt volledig boven circa € 75.000

Bij de huurtoeslag speelt ook de hoogte van de huur een rol, maar het toetsingsinkomen bepaalt wel of je überhaupt in aanmerking komt. Kleine inkomensschommelingen rondom de grens kunnen dus grote gevolgen hebben voor het toeslag­bedrag dat je ontvangt.

Voorlopig versus definitief toetsingsinkomen

Toeslagen worden het hele jaar door uitbetaald op basis van een voorlopige berekening. De Belastingdienst schat het toetsingsinkomen op grond van je meest recente belastingaangifte of een eigen opgave. Klopt die schatting niet met het werkelijke inkomen, dan volgt na de definitieve vaststelling een terugvordering of een nabetaling.

Dit is een veelvoorkomende oorzaak van problemen. Wie halverwege het jaar meer gaat verdienen door een promotie, een nieuwe baan of extra freelancewerk, moet dat doorgeven via Mijn Toeslagen. Doe je dat niet, dan kan de terugvordering aan het einde van het jaar oplopen tot honderden euro’s.

Bij Leidinggevers.nl zien we dat dit risico onderschat wordt, vooral door mensen met wisselende inkomsten. Houd je inkomen actief bij en pas de schatting aan zodra je weet dat het verandert.

Speciale situaties die het toetsingsinkomen beïnvloeden

Een paar situaties verdienen extra aandacht, omdat ze het toetsingsinkomen onverwacht kunnen verhogen of verlagen.

  • Ontslagvergoeding of transitievergoeding: dit telt mee als inkomen in het jaar van ontvangst en kan het toetsingsinkomen flink verhogen, waardoor je recht op toeslagen in dat jaar vervalt.
  • Eigen woning: het eigenwoningforfait verhoogt het inkomen in box 1, maar hypotheekrenteaftrek verlaagt het. Het saldo bepaalt mede het toetsingsinkomen.
  • Vermogen in box 3: bij een vermogen boven de vrijstelling van € 57.000 per persoon (2024) rekent de Belastingdienst een fictief rendement toe dat het verzamelinkomen verhoogt.
  • Middelingsregeling: wie sterk wisselende inkomens heeft over meerdere jaren, kon tot 2022 gebruik maken van de middelingsregeling. Deze regeling is afgeschaft per 2023.

Voor zzp’ers en freelancers is het toetsingsinkomen lastig te voorspellen, omdat de winst pas achteraf definitief vaststaat. Een voorzichtige schatting aan het begin van het jaar, iets hoger dan verwacht, voorkomt dat je achteraf te veel toeslagen moet terugbetalen.

Toetsingsinkomen controleren en bijstellen

Via Mijn Toeslagen op de website van de Belastingdienst zie je op welk toetsingsinkomen jouw toeslagen momenteel zijn gebaseerd. Je kunt de schatting daar aanpassen als je verwacht dat je inkomen verandert.

Doe dit in ieder geval bij de volgende situaties:

  1. Je krijgt een nieuwe baan of ander salaris
  2. Je fiscale partner krijgt erbij of verdient minder
  3. Je ontvangt een eenmalige uitkering, vergoeding of winstuitkering
  4. Je vermogen stijgt door een erfenis of verkoop van beleggingen

Bij Leidinggevers.nl adviseren we om het toetsingsinkomen minimaal twee keer per jaar te controleren: aan het begin van het jaar en halverwege. Zo voorkom je dat een kleine verandering aan het einde van het jaar uitmondt in een onverwachte terugvordering.

Een definitieve vaststelling van het toetsingsinkomen volgt nadat je de aangifte inkomstenbelasting hebt ingediend, doorgaans in de loop van het jaar na het toeslagjaar. Heb je nog geen aangifte gedaan, doe dat dan zo snel mogelijk als je denkt recht te hebben op een nabetaling.

Foto van Jelte van Renswoude
Jelte van Renswoude

Jelte van Renswoude schrijft over ondernemerschap, zakelijke ontwikkelingen en de uitdagingen van het moderne bedrijfsleven. Zijn interesse ligt bij onderwerpen als strategie, marketing, innovatie en leiderschap. In zijn artikelen combineert hij praktische inzichten met een frisse kijk op ondernemen, waarbij hij complexe onderwerpen toegankelijk maakt voor ondernemers en professionals.