Overdrachtsbelasting berekenen: tarieven, vrijstellingen en praktische rekenvoorbeelden

overdrachtsbelasting berekenen

Overdrachtsbelasting betaal je op het moment dat vastgoed van eigenaar wisselt, inclusief situaties waarbij onroerend goed van privé naar een bv wordt overgezet. Het bedrag wordt berekend over de koopsom. Is de marktwaarde hoger dan de koopsom, dan rekent de Belastingdienst over die hogere waarde. Roerende zaken zoals gordijnen, een losse keuken of inventaris tellen niet mee voor de grondslag, mits ze apart en reëel zijn gewaardeerd.

De hoogte van de overdrachtsbelasting hangt af van drie factoren: het type vastgoed, wie de koper is en of de vrijstelling van toepassing is. Bij Leidinggevers.nl zien we dat hier in de praktijk veel onduidelijkheid over bestaat, zeker bij gemengde panden of gezamenlijke aankopen.

De tarieven overdrachtsbelasting in 2026

Sinds 1 januari 2026 gelden de volgende tarieven. Voor een woning die je zelf bewoont als hoofdverblijf betaal je 2%. Voor woningen die je niet zelf bewoont, zoals beleggingswoningen, tweede woningen en vakantiewoningen, geldt een tarief van 8%. Commercieel vastgoed, waaronder kantoren, winkels en bedrijfspanden, valt onder het tarief van 10,4%.

Vóór 2026 bedroeg het tarief voor niet-zelfbewoonde woningen nog 10,4%. Dat betekent een concrete verlaging voor wie een beleggingswoning koopt. Bij een koopsom van € 400.000 betaalde je in 2025 nog € 41.600, terwijl dat in 2026 € 32.000 is, een verschil van € 9.600.

  • Eigen woning (hoofdverblijf): 2%
  • Beleggingswoning, tweede woning, vakantiewoning: 8%
  • Commercieel vastgoed (kantoren, winkels, bedrijfspanden): 10,4%
  • Nieuwbouwhuis: geen overdrachtsbelasting

Vanaf 1 januari 2027 wil het kabinet het tarief voor niet-zelfbewoonde woningen verder verlagen naar 7%, maar dit is op dit moment nog een voorstel uit het Belastingplan 2027.

De startersvrijstelling berekenen

Starters betalen 0% overdrachtsbelasting, mits zij aan alle voorwaarden voldoen. De vrijstelling is bedoeld voor kopers van 18 jaar of ouder die nog geen 35 zijn op het moment van de overdracht. De woning moet worden gekocht als hoofdverblijf en de koopsom mag in 2026 niet hoger zijn dan € 555.000. In 2027 wordt deze grens naar verwachting verhoogd naar € 615.000.

De vrijstelling mag slechts één keer in een leven worden gebruikt. Heb je die al eerder ingezet, dan betaal je gewoon 2% over de koopsom, net als een doorstromer. De startersvrijstelling geldt uitsluitend voor een eigen woning en niet voor beleggingspanden of commercieel vastgoed.

Rekenvoorbeeld: startersvrijstelling bij gezamenlijke aankoop

Kopen twee mensen samen een woning, dan kijk je per persoon welk tarief van toepassing is. Dat levert bij gemengde situaties een gesplitste berekening op. Stel: één koper is 32 jaar en heeft recht op de startersvrijstelling, de ander is 38 jaar en betaalt 2%.

  1. Bepaal het aandeel van elk in de koopsom, doorgaans 50% per persoon.
  2. Pas op het aandeel van de starter het tarief van 0% toe.
  3. Pas op het aandeel van de doorstromer het tarief van 2% toe.
  4. Tel beide bedragen op voor de totale overdrachtsbelasting.

Bij een koopsom van € 400.000 betaalt de doorstromer in dit voorbeeld 2% over € 200.000, dat is € 4.000. De starter betaalt niets. Het totaal bedraagt € 4.000 in plaats van € 8.000 bij twee doorstromers.

Overdrachtsbelasting bij gemengde panden en bijzondere situaties

Een pand met zowel een woon- als een bedrijfsdeel wordt gesplitst behandeld. Over het woondeel geldt het woningtarief van 2%, over het bedrijfsdeel het tarief van 10,4%. Dat maakt een goede waardebepaling per deel bij de aankoop zinvol.

Verkoopt iemand een woning ver onder de marktwaarde, dan berekent de Belastingdienst de overdrachtsbelasting over de werkelijke marktwaarde en niet over de lagere koopsom. Dit speelt soms bij verkoop binnen de familie.

Doorverkoopregeling: voordeel bij snelle doorverkoop

Wie een woning koopt en die binnen zes maanden weer verkoopt, geeft de nieuwe koper een voordeel. De nieuwe koper hoeft alleen overdrachtsbelasting te betalen over het verschil tussen de twee aankoopprijzen. Als een woning voor € 300.000 is gekocht en binnen zes maanden voor € 320.000 wordt doorverkocht, is er slechts over € 20.000 overdrachtsbelasting verschuldigd. Deze doorverkoopregeling is vastgelegd in artikel 13 van de Wet op belastingen van rechtsverkeer.

Waar en wanneer betaal je overdrachtsbelasting

De overdrachtsbelasting wordt betaald op het moment van overdracht bij de notaris. De notaris houdt het bedrag in en draagt het af aan de Belastingdienst namens de koper. Er hoeft in dat geval niets zelf geregeld te worden voor de aangifte.

Is er geen notariële akte opgesteld, dan ben je zelf verantwoordelijk. In dat geval moet je binnen een maand nadat je eigenaar bent geworden digitaal aangifte doen en de belasting betalen. Dat is een situatie die in de praktijk zelden voorkomt bij reguliere woningaankopen, maar wel bij bepaalde zakelijke transacties.

Voor wie vastgoed koopt via een bv geldt dat de overdrachtsbelasting als aankoopkosten wordt geactiveerd op de balans. Leidinggevers.nl adviseert om bij dit soort transacties altijd een fiscalist te raadplegen, omdat ook de verkrijging van economische eigendom belastbaar is op grond van artikel 2, lid 2 van de Wet op belastingen van rechtsverkeer.

Overdrachtsbelasting in perspectief

Tot 2021 gold voor woningen een uniform tarief van 2% en voor andere onroerende zaken 6%. De huidige tarieven zijn het resultaat van meerdere aanpassingen die beoogden starters meer kansen te geven op de woningmarkt. De startersvrijstelling werd per 1 januari 2021 ingevoerd. Sindsdien is ook de grens voor de vrijstelling aangepast en zijn de tarieven voor beleggingswoningen fors verhoogd en vervolgens weer iets verlaagd.

Bij Leidinggevers.nl benadrukken we dat de overdrachtsbelasting een significante kostenpost is die je vooraf nauwkeurig moet meenemen in de totale aankoopberekening. Bij een koopsom van € 400.000 voor een bedrijfspand loopt dat bedrag op tot € 41.600, puur aan overdrachtsbelasting.

Foto van Jelte van Renswoude
Jelte van Renswoude

Jelte van Renswoude schrijft over ondernemerschap, zakelijke ontwikkelingen en de uitdagingen van het moderne bedrijfsleven. Zijn interesse ligt bij onderwerpen als strategie, marketing, innovatie en leiderschap. In zijn artikelen combineert hij praktische inzichten met een frisse kijk op ondernemen, waarbij hij complexe onderwerpen toegankelijk maakt voor ondernemers en professionals.